Wat is systeem 1 en systeem 2 denken?

Wat is systeem 1 en systeem 2 denken?

Denk eens terug aan de laatste keer dat je naar huis reed en thuis kwam en je niet veel herinnerde van de situatie op de weg. Gelukkig ben je wel veilig thuisgekomen. Je automatische handelen komt voort uit systeem 1 van je brein. Of toen je collega die complexe vraag stelde, waar je echt even de tijd voor moet nemen. Dan gaat het reflectieve deel van je brein aan de slag. Wist je dat systeem 1 denken in 95% van ons handelen een rol speelt. Tijd om er meer over te leren én te kijken hoe je het kunt toepassen.

Dus jij wil graag meer weten over systeem 1 denken en 2 denken. Slim, want het is een interessant inzicht én heel toepasbaar bij veel organisaties. Dit artikel staat boordevol informatie, waar je snel doorheen navigeert door op de linkjes in het overzicht te klikken. Heb je nog vragen of kun je onze hulp gebruiken bij jouw gedrags-, marketing of communicatievraagstuk? Neem dan contact op.

systeem 1 en systeem 2 denken goudenananas.nl

Wat betekent het systeem 1 en systeem 2 denken van Daniel Kahneman?

Daniel Kahneman onderschrijft met zijn theorie dat ons brein van nature lui is en energiebesparend werkt. Desondanks denken wij mensen dat we rationele wezens zijn en ook zo handelen. Maar volgens Daniel Kahneman maakt ons brein op basis van ons onbewuste automatische systeem keuzes en onderbouwen die vaak achteraf met systeem 2. Systeem 1 denken en systeem 2 denken is populair geworden door psycholoog Daniel Kahneman. Hij deed net als veel psychologen onderzoek naar de werking van ons brein. Hij schreef een boek over zijn bevindingen: Ons feilbare denken.

Dus systeem 1 en 2 denken gaat over emotioneel en rationeel handelen op basis van hoe je brein werkt. Mensen zijn ervan overtuigd dat we veelal rationeel denken en wel overwogen keuzes maken. Onderzoek van diverse experts, waaronder Daniel Kahneman, wijst uit dat dit niet klopt. Sterker nog ons complexe brein, bespaart liever energie en gaat niet onnodig aan het werk. Dat betekent dat het vaak snelle (en niet altijd slimme of doordachte) keuzes maakt. Hierin onderscheiden we het automatische systeem (systeem 1) en het reflectieve systeem (systeem 2). 

In de afbeelding over systeem 1 en 2 denken uit het boek Nudge van Richard Thaler en Cass Sunstein zie je enkele kenmerken van beide systemen. Het automatische systeem heeft waarschijnlijk ook invloed op de drie psychologische weerstanden bij verandering

Je kunt je voorstellen dat deze kennis zeer interessant is bij het maken van je marketingstrategie

Ook iets voor jou?
Andere lezers vonden psychologische weerstanden bij gewenste verandering in gedrag ook een interessant artikel.  

De reflectietest van Shane Frederick demonstreert dit fenomeen 

het onbewuste brein predicitve coding

Wil je zelf ervaren hoe je automatische en reflectieve systeem in de praktijk werken? Doe dan dit testje ontworpen door Shane Frederick. Hij is professor aan de Yale University en onderzoekt onder andere voorkeursuitlokking, het effect van framing en besluitvorming in onzekere situaties (want dan grijpt je brein vaker en sneller terug op systeem 1 denken). Hij onderzocht het automatische brein met een set, op het oog, rationele vragen. Ervaar het zelf en beantwoord onderstaande vragen snel en op basis van je eerste ingeving. Noteer je antwoorden.

  1. Een bord en vork kosten samen € 1,10. Het bord kost € 1 meer dan de vork. Hoeveel kost de vork?
  2. 5 mensen doen er 5 minuten over om 5 producten te produceren. Hoelang doen 100 mensen er dan over om 100 producten te produceren?
  3. Op een akker groeit een bosje onkruid, dat elke dag 2x zo groot wordt. Het duurt 48 dagen voordat de planten de hele akker bedekken. Hoelang duurt het voordat de halve akker wordt bedekt?

  

De meesten mensen antwoorden met:

  1. € 0,10 cent.
  2. 100 minuten.
  3. 24 dagen.

Je ervaart in bovenstaande reflectietest dat je automatische systeem, systeem 1 denken het sneller overneemt dan je misschien zelf denkt. Grote kans dat als je rustig naar de vragen kijkt en ze dan beantwoordt je op de juiste antwoorden komt:

  •  € 0,05.
  • 5 minuten.
  • 47 dagen.

Waarom is systeem 1 denken en systeem 2 denken belangrijk voor organisaties?


Dus ons onbewuste brein bespaart energie en dat doet het op basis van de evolutie. Lang geleden was er geen eten (energie) in overvloed en moest het brein snel onderscheid kunnen maken tussen een giftig of smakelijk besje. Ondanks dat wij mensen van een primitieve soort naar zeer ontwikkeld evolueerde, werkt ons brein en ons lichaam in sommige gevallen nog altijd primitief, die ons in een andere externe context kan helpen te overleven. Als organisatie, professional of overheidsinstelling kunnen we hier niet aan voorbij gaan bij het begrijpen van de mens en menselijk gedrag. Helaas gingen we hier als organisaties en professionals lange tijd aan voorbij, denk maar aan de populaire opbouw van kennis, houding en gedrag voor communicatiedoelstellingen

In gedragsverandering, communicatie en marketing gaan we iets te graag uit van het mensbeeld van de rationele mens. Nu blijkt dit echter niet te kloppen. Juist in vakgebieden als gedragsverandering, marketing of communicatie moeten we ons hiervan bewust zijn. Want als we interventies, campagnes en boodschappen formuleren om enkel de ratio aan te spreken dan schieten we vaker mis dan raak. Dit maakt de campagne inefficiënt. Het brein wil tenslotte energie besparen en kiest voor zogeheten short cuts, heuristieken, om dat te doen. Er zijn veel heuristieken ontdekt welke op hetzelfde neer komen, daarom beperken we ze in dit artikel tot beschikbaarheid, representativiteit en verankering.

Predicitive coding

Een recent steeds populairder en gevolgde theorie is die van Predictive Coding. Dat eenvoudig uitgelegd, stelt dat het brein dingen ziet zoals het denkt dat het er uitziet. Het haalt past het echt beeld op indien er iets belangrijks verandert. Denk bijvoorbeeld aan de fiets-/autorit naar huis waarbij je niet kunt reproduceren wat je precies hebt gedaan. Tot er opeens iemand voor je hard remt, er een konijn/hond oversteekt of iets anders gebeurt.  Ook deze theorie onderschrijft het automatische denken, systeem 1 denken. Maar ook heuristieken, namelijk denkfouten/denkshortcuts van ons brein.  

Een goed voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld zie je in de YouTube video van The “Door” Study van Simons en Levin (1998). 

In het kort: een man vraagt een voorbijganger hoe hij op een bepaald adres komt. De voorbijganger geeft hem weginstructies. Terwijl de Voorbijganger dit doet, lopen er twee mannen met een deur voorbij en wordt de Weg-vrager verwisseld met een ander persoon. Dit valt het brein van de Voorbijganger niet op! Hij praat rustig verder.

De denksystemen van Daniel Kahneman toepassen in marketing, communicatie en gedragsverandering

automatisch denken systeem 1 onbewuste brein
Als professional die doelgedrag wil realiseren bij een of meerdere doelgroepen kun je prima gebruik maken van dit inzicht in systeem 1 denken en systeem 2 denken. Zolang je het uiteraard ethisch toepast, volgens de geldende normen en waarden in de maatschappij. Denk bij doelgedrag aan afval in de prullenbak gooien, de toegestane snelheid rijden, afwas opruimen en/of producten/diensten kopen. Als professional gebruik je de inzichten van denksystemen van Daniel Kahneman bijvoorbeeld door in een marketingcampagne ‘binnen te komen’ op systeem 1 (emotie/automatisch), om vervolgens met systeem 2 (ratio/reflectief) de boodschap over te dragen. Of als gedragsbeïnvloeding moet zorgen voor afval in de prullenbak, kan een (onbewust) zetje in de juiste richting meer effect hebben op het doelgedrag dan een ijzersterke score op de wel bekende communicatiedoelstellingen of uitstekende mediametrics van de campagne.

Hoe je het kunt toepassen?

  • Speel in op emotie
    Probeer binnen te komen op systeem 1. Begin dus niet met een waterval aan rationele beargumentatie. Dit is onder andere de reden dat storytelling zo hip is. Tijdens mijn werkzaamheden bij NS probeerden we dit met een systeem 1 TV-reclame en systeem 2 TV-reclame add on. 
  • Keuzes
    Beperk het aantal keuzes dat je de kans geeft, maar biedt ze wel. 
  • Formulering
    Positief boven negatief. Door te zeggen dat je 20% kans hebt dat iets niet werkt, krijg je minder response dan bij de tekst je hebt 80% dat het wel werkt. 

Actueel het Radical Effect 

systeem 1 denken contrast effect

Reint Jan Renes, docent in Duurzame steden psychologie,  postte recent iets interessants op LinkedIn. Hij refereerde aan het Van Gogh tomatensoep incident. Deze actie werd massaal afgekeurd door het grote publiek. Maar door het Radical Flank Effect kunnen radicale acties sympathie wekken voor minder radicale/gematigde groeperingen. Kort samengevat groeit door het Contrast Effect het begrip voor minder radicale groepen. Want het is tenslotte fijn dat zij niet zo extreem handelen. 

Deze psycholoog inspirerende me jaren geleden tijdens een lezing voor de Utrechtse Communicatie Kring. Waar hij liet zien hoe overheden effectief gebruik maken van systeem 1 om  gedragsverandering bij hun burgers te realiseren door middel van priming. Het was zo een typische avond waar ik vol energie, inspiratie, maar ook met vragen over het ethische stuk naar huis fietste. 

Foto credits: Clem Onojeghuo on Unsplash

Sayna

Sayna

Over de auteur

Sayna de Voogd is strategisch adviseur en helpt organisaties bij het realiseren van hun groei-ambitie. Ook werkt ze als interim adviseur en geeft ze op op mbo- en hogescholen en bij bijeenkomsten voor directeuren en professionals presentaties. Heb je vragen? Neem dan contact op: sayna@goudenananas.nl.

Meer weten over hoe je systeem 1 en systeem 2 kunt inzetten? Neem contact op voor een kennismaking. 

Deel deze post

Gerelateerde posts

De vacaturetekst

Een vacaturetekst maak je zo. De arbeidsmarkt is oververhit. Alle beroepsgroepen kampen nu met personeelstekort, zo kopte het artikel van NOS.nl. Heftig, want door de

Lees verder